İçindekiler
NAFAKANIN ÖZELLİKLERİ
1-Nafaka Nedir?
Nafaka; ihtiyaç sahibi olan eşlerin, altsoyun ve üstsoyun, kardeşlerin birbirlerine karşı yükümlü olduğu, geçimini sağlamak üzere yapılan yardımdır. Nafaka, kanunda öngörülen durumlarda yapılması gereken ödeme olup ayni veya nakdi olarak ödenmesi mümkündür.
Nafaka talep etme hakkı kanunda belirtilen şartlar gerçekleştiğinde kendiliğinden doğar.
Kanunda düzenlenen nafaka Türk toplumun yapısına ve ahlak kurallarına da uygundur. Zira Türk toplumunda genel ahlak kurallarının bir gereği olarak ailede refah içinde bulunan kişi, muhtaç durumdaki kişiye yardım etmektedir.
2-Nafaka Çeşitleri Nelerdir?
Nafakanın, bakım nafakası ve yardım nafakası olarak iki çeşidi bulunmaktadır.
Bakım nafakası ise, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve tedbir nafakası olmak üzere üç çeşittir.
3-Nafakanın Özellikleri Nelerdir?
Nafakanın özellikleri madde madde aşağıda belirtilmiştir:
a-Nafaka Şahsa Bağlı Bir Haktır
Nafaka borcu kişiye bağlı bir haktır. Nafaka borcu, sadece nafaka borçlusuna yöneltilebilir. Nafaka alacağı ve nafaka borcu bir başka kişiye devredilemez.
b-Nafaka Alacağı Devredilemez
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK).183/1. maddesi “Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir e göre devredilemez.” Şeklindedir. Yani bu madde gereğince alacağın devri mümkündür.
Ancak nafaka alacağı için özel bir durum söz konusudur. Nafaka alacağı kişiye bağlı bir hak olduğu için devredilemez. Ayrıca nafakanın amacının kişinin geçimini sağlamak olduğu da dikkate alınarak devredilmesi mümkün değildir.
Bu nedenle henüz doğmamış nafaka alacağı bir başka şahsa devredilemez.
Doğmuş (önceki)(birikmiş) nafaka alacağının ise devri mümkündür. Zira artık bu nafaka alacağı şahsa bağlı olma özelliğini yitirmiştir.
c-Nafaka Haczedilemez
İlama bağlı nafakaların haczedilmesi mümkün değildir.
Mahkeme tarafından hükmedilen nafaka, kişinin asgari giderleri düşünülerek takdir edildiğinden yani kişinin geçimini sağlayacak zorunlu olan miktar, nafaka alacaklısının yaşamını devam ettirebilmesi için gerekli olan miktar takdir edildiğinden mahkemece hükmedilen yani ilama bağlı nafaka haczedilemez.
Ancak ilama bağlı olmayan, ilamsız nafakanın kısmen haczi mümkündür.
İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 83. Maddesine göre; “…ilama müstenit olmayan nafakalar…borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz…” Yani nafaka alacaklısının zorunlu ihtiyaçları düşüldükten sonra ilamsız nafakanın kısmen haczi mümkündür. Ancak haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz.
d-Nafaka Üzerinde Rehin Tesis Edilemez
Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 954/1. maddesi gereğince; “Başkasına devredilebilen alacaklar ve diğer haklar rehnedilebilir.”.
Yani devredilmesi mümkün olan haklar ve alacaklar üzerinde rehin tesis edilebilir.
Nafaka alacağı ise devredilmesi mümkün olan bir alacak olmadığı için nafaka alacağı üzerinde rehin tesis edilemez.
Ancak doğmuş, birikmiş nafaka alacakları üzerinde rehin tesis edilmesi mümkündür. Zira bunlar şahsa bağlı olma özelliğini yitirmiş ve malvarlığı hakkına dönüşmüştür.
e-Nafaka Alacağı Miras Yoluyla Geçmez
Nafaka alacağı da nafaka borcu da ölümle kendiliğinden sona erer, mirasçılara geçmez.
Yani nafaka alacaklısı öldüğünde nafaka alacağı onun mirasçılarına geçmez. Benzer şekilde nafaka borçlusu öldüğünde nafaka borcu onun mirasçılarına geçmez.
Ancak nafaka alacaklısı ölmeden dava açmış ise artık nafaka hakkı malvarlığı niteliği kazandığı için ölenin mirasçıları bu davaya taraf olur. Dava tarihi ile ölüm tarihi arasındaki süreyi kapsayacak şekilde nafakaya hükmolunur. Bui miktar ölenin terekesine dahil olur.
Burada dikkat edilmesi gereken husus doğmuş, birikmiş, işlemiş nafaka alacaklarının miras yolu ile geçtiğidir. Nafaka alacaklısının ölümüne kadar ödenmemiş nafaka, ölenin mirasçıları tarafından talep ve tahsil edilebilir.
Benzer şekilde nafaka borçlusu ölmüş ve birikmiş, işlemiş nafaka bulunmakta ise nafaka borçlusunun mirasçıları mirası reddetmedikleri takdirde borçtan sorumludur.
f- Nafaka Alacaklısının Rızası Bulunmadan Nafaka Alacağı Takas Edilemez
Nafaka alacağının takası ancak nafaka alacaklısının rızası ile mümkündür.
Zira TBK’nun 144. maddesi; “Aşağıdaki alacaklar takas haklarının doğumundan sonra, ancak alacaklıların rızasıyla takas edilebilir:… 3. Nafaka ve işçi ücreti gibi, borçlunun ve ailesinin bakımı için zorunlu olup, özel niteliği gereği, doğrudan alacaklıya verilmesi gereken alacaklar.” şeklindedir.
Bu nedenle nafaka borçlusu, nafakayı, nafaka alacaklısı ile aralarında olan bir başka borç ilişkisinden doğan alacağı ile takas edemez. Ancak nafaka alacaklısı takas etmek isterse nafaka borçlusuna olan borcu ile nafaka alacağını takas edebilir.
g-Doğmamış Nafaka Alacağından Feragat Edilemez
Nafaka yükümlülüğü kamu düzenini ilgilendiren bir konudur. Bu nedenle doğmamış nafaka alacağından feragat edilemez, kişinin önceden nafaka hakkından vazgeçmesi mümkün değildir.
Nafaka alacaklısının henüz nafaka borcu doğmadan nafaka istemeyeceğine dair yapılan sözleşmeler geçerli değildir.
Önceden doğmuş, işlemiş, birikmiş nafaka alacağından feragat edilmesi mümkündür.
Açılmış bir nafaka davasından veya nafaka ilamına dayalı icra takiplerinde icraya konan nafaka alacağından feragat edilmesi mümkündür.
Boşanma davası devam ederken ya da boşanma kararı kesinleştikten sonra nafaka alacağından feragat edilebilir.
h-Nafaka Yönünden İcranın Geri Bırakılması Kararı Verilemez
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 350/1. Maddesi gereğince “…Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez…”
Mahkeme tarafından verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi nafaka hakkında icranın geri bırakılması kararı verilemeyecektir.
Yani nafaka alacaklısı karar kesinleşmeden nafaka alacağını icra takibine koysa dahi, nafaka borçlusunun istinaf yoluna başvurması icrayı engelleyemeyecektir87.
i-Nafaka Borcunun Ödenmemesi Durumunda Tazyik Hapsine Karar Verilir
İİK’nun 344. maddesi gereğince “Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir…”.
Bu maddede mahkeme tarafından hükmedilen nafaka borcunun ödenmemesi halinde tazyik hapsine karar verileceği öngörülmüştür.
Kendisine icra emri tebliğ edilen ve bu tebliğden itibaren de en az bir aylık nafaka borcu bulunan nafaka yükümlüsünün alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine çarptırılacağı düzenlenmiştir
Yani nafaka alacaklısının şikayeti üzerine nafaka borcunu ödememe suçunun oluşması için nafaka borçlusunun icra emri ya da ödeme emrini aldıktan sonra işleyen en az bir aya ait nafaka borcunu ödememesi gerekmektedir. İcra emrinin tebliğinden önceki döneme ait birikmiş, işlemiş nafakalar adi alacak niteliğinde olduğundan suç oluşturmaz.
Nafaka borçlusuna icra takibi yapılmadan da bu suç oluşmaz.
Tazyik hapsi para cezasına çevrilemez, ertelenemez.
Ankaranın başarılı ve deneyimli boşanma avukatlarından olan Avukat Esra Demirel ve Demirel Hukuk Ofisi olarak bu yazımızda, nafakanın özelliklerinin ne olduğu konusu ele alınmıştır. Boşanmaya karar verildiğinde akla gelen ilk konulardan birisi eşlerin ve çocuklarının geçiminin nasıl sağlanacağı ve nafaka bağlanmasıdır. Nafakaya ilişkin ayrıntılı bilgiler bu yazımızda yer almaktadır. Tarafların hak kaybına uğramaması ve bu zorlu süreci daha iyi atlatabilmeleri için eşler arasındaki uyuşmazlıkların alanında uzman avukatlarla birlikte gerçekleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu aşamada Ankara Boşanma Avukatı Esra Demirel ve Demirel Hukuk Ofisi bilgi ve tecrübesiyle hukuki sorunlarınızın çözümünde danışmanınız ve desteğiniz olacaktır.